विरासत मात्र हैनन् ‘प्रकाशमान’

नेपाली काँग्रेसको आसन्न १४औँ अधिवेशनका लागि पार्टीको जिम्मेवारीका लागि पूर्व महामन्त्री एवं प्रभावशाली नेता प्रकाशमान सिंहले उम्मेदवारी घोषणा गरिसकेका छन् । प्रकाशमान सिंह नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका लौह पुरुष, सर्वमान्य नेता गणेशमान सिंह तथा महिला सशक्तीकरण तथा महिला आन्दोलनकी मसिहा मंगलादेवी सिंहका छोरा हुन । यो पारिवारिक विरासत उनको रगतको नाता हो । के नेपालको राजनीतिमा प्रकाशमान सिंह रगतको नाताबाट स्थापित भएको नाम मात्रै हो । यस विषयमा धेरै पटक बहस भएको छ । यो मात्रै होइन प्रकाशमान सिंहका विषयमा दोस्रो विषय भनेको काठमाडौँ केन्द्रित राजनीति गर्ने नेताका रूपमा पनि आलोचकहरूले प्रश्न उठाउने गरेका छन् ।

तेस्रो काठमाडौँका नेता भएका कारण नेवार समुदायसँग उनको सामिप्यता बढी रहने गरेका छन् भनेर उनका आलोचकहरूले भन्ने गरेका छन् । आज प्रकाशमान सिंहका आलोचकहरूले उठाई रहने यस्ता विषयहरूमा केही लेख्नु सान्दर्भिक रहेको ठान्दछु । केन्द्रीय राजनीतिको नेतृत्वमा आउने चाहने नेताहरूका लागि प्रशंसक र आलोचक दुवै सम्पत्ति हुन भन्ने ध्येयको जानकारी भएका प्रकाशमान सिंहका जीवनका अनेकन् पाटाहरूलाई अधिकांश राजनीतिज्ञहरूले नजिक बाट बुझेका छन् । यसका बाबजुद आसन्न १४ औँ अधिवेशनमा प्रकाशमान सिंहले घोषणा गर्नुभएको सभापति पदको उम्मेदवारीलाई मतदाता (महाधिवेशन प्रतिनिधीहरुले) अनुमोदन गर्छन् वा गर्दैन त्यो समयले बताउला ।

पुस्तान्तरण र नेपाली काँग्रेसको दोस्रो पुस्ताका रूपमा सिंहको सभापति उम्मेदवारी अन्य उम्मेदवारका रूपमा भन्दा केही परिपक्व, स्वाभाविक र आवश्यक पात्रका रूपमा रहेको छ भन्ने ध्येय यस लेखको रहेको छ । पार्टी निर्वाचन हारजित होइन, यो जिम्मेवारीको लागि पात्र चयन मात्रै हो सिंह प्रत्येक दिन आफ्ना नजिकका र उनलाई सहयोग गर्छु भन्ने शुभचिन्तकहरूलाई बत्ताइरहेका हुन्छन् । विरासत भाग्यमानीले पाउने हो । पहिचान मेहनतको कारण हो ।

कुनै पनि सन्ततिको पहिचान उसको पिता पुर्खा बाट नै प्राप्त हुन्छ । आफ्नो अघिल्लो पुस्ताले गरेको कर्मका आधारमा पनि उसको पहिचान जोडिएको हुन्छ । अघिल्लो पुस्ताको सत्कर्म दुष्कर्मको केही फल पछिल्लो पुस्ताले पाउँछ । यसमा प्रकाशमान सिंह भाग्यमानी हुन । कि उनी नेपाली राजनीतिका लौह पुरुष, र संर्घषशिल महिला नेतृको सुपुत्र हुन । के यही कारण नेपाली राजनीतिमा प्रकाशमान सिंह चर्चामा आएका हुन ? पक्का होइन । विरासतका कारण एकै पटक राष्ट्रिय राजनीतिमा अवसर पाएका हुन ? पक्का होइन । लौह पुरुषको छोरा अनि वडाकाजीको नाति राजसी सानमा हुर्कन पर्ने हो, सामान्य बुझाई यही हुनु स्वाभाविक हो । तर प्रकाशमान सिंहले भोग्नु र अनुभूत गर्न पाएको जीवन फरक छ ।
जति पटक गणेशमान सिंह र मंगलादेवी सिंहले राणा, र दरवारियाहरुको यातना भोग्नु पर्थ्यो, त्यति नै उनको बालापन र किशोरावस्था कष्टकर हुनु स्वाभाविक थियो । कहिले जेलको काल कोठरी भित्र रहेको बाबुको अवस्था कहीँ भूमिगत हुनुपर्दाको पिडा अनि कहिले प्रजातन्त्रका खातिर आवाज उठाउँदा देश निकाला हुनुपर्ने उद्घोषका पिडा , यही पिडामा हुर्किएको जीवन हो प्रकाशमान सिंह ।

बालापनदेखि नै राजनीतिक वातावरण हुर्किएका सिंहमा किशोर अवस्था बाट नै राजनैतिक चेतना प्रष्फुटित भइसकेको थियो । समाज परिवर्तनको संवाहक बन्ने हुटहुटी अनि जाज्वल्यमान गणेशमान सिंहको नेतृत्वबाट प्रभावित सिंह २०३६ सालको जनआन्दोलनमा नेपाल विद्यार्थी संघको काठमाडौँ जिल्ला अध्यक्ष बने । जति वेला नेविसंघले देशव्यापी आन्दोलनको घोषणा गरेको थियो ।त्यसको अग्र मोर्चामा रहने मध्येका एक हुन । अध्ययनसँगै राजनीतिको चौघेरामा रहेका सिंह एक असल विद्यार्थी पनि थिए । तथ्याकं शास्त्रमा विशिष्ट श्रेणीमा स्नातकोत्तर गरेका सिंहले पाइलट अध्ययन गर्नका लागि छात्रवृत्ति समेत पाएका थिए । तर पञ्चायती शासक र दरबारीयाहरुले गणेशमान सिंहको छोरो पाइलट पढ्न जाने भन्दै उक्त अवसर उनी बाट खोसे । समाज परिवर्तन र सामाजिक न्यायका लागि लड्दा पाएको प्रत्येक चोटलाई सिंहले आफ्नो परीक्षा मान्दै अगाडी बढे । २०३८ सालमा गणेशमान सिंहज्यू कारावास हुँदा प्रकाशमान सिंहलाई विदेश गएर बस्न धेरैले सुझाएका थिए, तर सिंह आफ्नो अध्ययनको सिलसिलामा गर्नुपर्ने इन्ट्रनका लागि जुम्ला तर्फ लागे र अध्यापन गराउन थाले । यो विषम अवस्था बाट हुर्किएको एक युवक कसरी विरासतको राजनीति मात्रै केन्द्रित भएको मान्न सकिन्छ ।

जुम्ला बाट र्फकिएपश्चात गणेशमान सिंहज्यूको नेतृत्वमा २०४६ सालको परिवर्तन हुँदा उनले काठमाडौँ जिल्ला कार्यसमितिको अध्यक्ष पदमा रहेर पार्टीको नेतृत्व सम्हालेका थिए । २०३६ को निर्दल र बहुदलीय व्यवस्थाको लडाइँमा विद्यार्थी नेताको रूपमा अग्रपङ्क्तिमा रहेका सिंह २०४६ सालको आन्दोलनमा काठमाडौँको पार्टी प्रमुख भएर आन्दोलनमा होमिएका थिए । त्यो पात्र कसरी विरासतको राजनीतिमा केन्द्रित भएको मानिन्छ ।

बाल्यकाल बाट नै राजनीतिक परिवारमा हुर्किएका सिंहले किशोर अवस्थाबाट भोग्नु परेको अनेकन् पिडा, यातना र कष्टकर जीवनका बिचमा उनी लौह पुरुष र महिला सशक्तीकरणकी अग्रणी नेतृ मंगलादेवी सिंहका छोरा हुनु । उनको लागि अहोभाग्य हो । तसर्थ भाग्यमानी छोरा प्रकाशमान सिंह हुन । त्यस सँगै वंशाणुगत गुण भए झै आफ्नो बाल्यकाल, किशोरावस्था र युवा अवस्थामा अनेकन् हन्डर, ठक्कर, यातना अनि पिडाका बिचमा संघर्षरत रहँदै काठमाडौँको हर प्रकारको सुख, सुविधा अनि अवसरलाई लत्त्याएर राजनीतिबाट देशलाई परिवर्तन गर्न सकिन्छ । त्यो गरेर छाड्ने प्रतिज्ञा सहित उभिएको अर्को एक उज्यालो नाम हो प्रकाशमान । जसले २०३६ र २०४६ सालको आन्दोलनमा आफूलाई केबल गणेशमान सिंह र मंगालदेवी सिंहको छोराको रूपमा मात्रै राखेन एक असल र सक्षम युवा नेतृत्वको रूपमा पनि आफूलाई स्थापित बनायो । तसर्थ र भाग्यमानी छोराको रूपमा प्रकाशमान सिंह विरासतका पात्र हुन । तर कर्म , संघर्ष, यातनाको बिचमा स्थापित नाम हो प्रकाशमान ।