स्खलित हुँदै गरेको काठमाडौंको चरित्रलाई बचाउने हो कि ?

२०७३ पुस २४ गते १४:१२ मा प्रकाशित


नेपालको राजधानी तथा देशकै सबभन्दा ठूलो र बढि जनघनत्व भएको शहर काठमाडौं । प्राग ऐतिहासिक इतिहास र सभ्यता अनि संस्कृतिले सुसज्जित अनि सुपरिभाषित नगर काठमाडौं । मध्यकालसम्म कान्तिपुर नामले चिनिने र पुकारिने काठमाडौं त्यसपछि भने काठमाडौंनामको नयाँ चिनारी बोकेर आज सम्म विद्यमान छ ।148386169214834176501481786028sanjeb karki
(संजिव कार्की)
नेपालको राजधानी तथा देशकै सबभन्दा ठूलो र बढि जनघनत्व भएको शहर काठमाडौं । प्राग ऐतिहासिक इतिहास र सभ्यता अनि संस्कृतिले सुसज्जित अनि सुपरिभाषित नगर काठमाडौं । मध्यकालसम्म कान्तिपुर नामले चिनिने र पुकारिने काठमाडौं त्यसपछि भने काठमाडौंनामको नयाँ चिनारी बोकेर आज सम्म विद्यमान छ । इतिहासका बिभिन्न कालखण्डमा थरिथरि राजबंशले शासन गरेको र फरक, फरक सभ्यताको विकास र थालनी गरेको यसको चरित्र अदल बदल भएको पाइन्छ ।

राजा पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल राज्य एकीकरण गरि यसलाई जब आफ्नो अधिनस्त बनाए तब देखि नेपाल राज्यको केन्द्रिय राजधानीको रुपमा काठमाडौँ आफ्नो बिशिष्ट राजनीतिक, ऐतिहासिक र ब्यबहारिक अस्तित्वमा छ । काठमाडौं नगर र सभ्यताको प्राचीनतम इतिहास धार्मिक तथा बिबिध जातजातिको बंशावालीबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ । महाचिनबाट बुद्दधर्मका बोधिसत्व महामन्जुश्रीले तत्कालिन दहको रुपमा रहेको काठमाडौँ खाल्टोमा अलौलिक रश्मि र ज्योति देखि यसबाट प्रभावित भएर यहाँको पानीलाई चोभारको डाँडोमा खड्ग प्रहार गरि काटेर गल्छेडो बनाई पानीको निकाश दिई मानव बस्ति योग्य भुमि बनाई मानव बस्ति बसाएको र नव मानव सभ्यताको प्रारम्भ गरेको जनश्रुति र जन विस्वासको जग पनि छ ।

गोपाल राजवंशावाली, संस्कृत र नेपाल भाषामा उल्लेखभए अनुसार राज बंशावाली हो । यसमा उल्लेखित इतिहास अनुसार नेपाल मण्डल (काठमाडौँ उपत्यका वोरिपरीको क्षेत्रमा) गोपाल, महिषपाल, अमिर ,किरांत ,सोमबंशी र लिच्छवी अनि पृथ्वीनारायण शाह देखि अन्तिम राजा ज्ञानेन्द्र शाह सम्मले शाह बंशीय शासन गरि बिभिन्न सभ्यता संस्कृति र परम्परा बसाली निरन्तरता दिए । पहिलो किराँत राजा यलम्बरले महाभारत युद्दमा सहभागी भएको समेत विश्वास गरिन्छ त्यस्तै सातौं किराँती राजा जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरु काठमाडौं आएर यहाको सभ्यतामा योगदान दिएको चर्चा पनि इतिहासमा पढ्न पाइन्छ । राजा ज्ञानेन्द्रसंगै परम्परागत राजसंस्थाको औपचारिक बिदाई गरि गणतन्त्रमा पनि रामबरण यादवको पहिलो राष्ट्रपति काल सकाएर बिद्यादेवी भण्डारीको कार्यकाल भोग्दै आएको छ काठमाडौं ।

यसक्रममा बिबिध सभ्यता,संस्कृति र परम्परा विकास गरिए ,बनाइए , भत्काइए ,पुरिए ,छोपिए, च्यातिए, च्यापिए, पन्छाइए र अंगालीए यी सबको एक्लो साक्षी र अग्राही अनि पूर्वाग्रही यो काठमाडौँ नगरी हो केवल यो काठमाडौं । तसर्थ इतिहासको यो बिरासतबाट पनि थाहा हुन्छ काठमाडौँ आज पर्यन्त उस्तै शक्तिशाली हावी र प्रभावी छ नेपाल देशमा । समग्र देशलाई आफ्नो मुठीमा कसेर राख्न सफल छ काठमाडौं । काठमाडौँसंग के, के छैन ? काठमाडौमा को, को छैन ? काठमाडौँले नतान्ने, नखिच्ने र आफ्नो नियन्त्रणमा नराखेको कसलाई छैन र ? सामान्य श्रमजीवि, वलजीवि ,बुद्दिजीवी देखि जोगी, भोगी, सन्त, महन्त, ज्ञानी, बिज्ञानी, ज्ञाता, दाता , भ्राता ,विद्धान, विदुषी, सोडशी सब का सब नायक देखि खलनायक सम्म काठमाडौंको मोह्पाशमा जेलिएका छन बेरिएका छन । असह्य अभाव पीडा दुःख देखि अद्दितिय सुख, भोग, विलास ,अवषाद, विषाददेखि अवसर चुनौती र समय काठमाडौँमा केन्द्रित छ ।

काठमाडौं जति प्रिय छ अप्रिय पनि त्यति नै छ । पशुपतिनाथ, बौद्धनाथस्तुपा, स्वयम्भुनाथ, बागमती विष्णुमति रुद्रमती यक्षमतिको को काखमा हुर्केको सभ्यता र संस्कृतिको निरन्तरता मा जति सान छ मानव सभ्यताको स्खलन र विचलन पनि त्यतिकै तीव्र र उग्र गतिमा हुँदैछ । विगतमा काठमाडौँ सवैलाई दिन्थ्यो अरुलाई दिए पछि मात्र आफु राख्थ्यो तर समयक्रममा काठमाडौं जे पनि लिने र स्वीकार्ने ठाउमा आयो दिन नसक्ने नचाहने र मन नपराउने भयो । यसको चरित्र र प्रकृति निरंकुश छ । मानवीय चरित्र ब्यबहार र सभ्यता काठमाडौंले स्खलित गरिसकेको छ । जे जति बाँकी छ त्यो ऊ आफैंलाई अपूर्ण र अप्रयाप्त छ जसलाई उसले बाड्न मात्र हैन प्रदर्शन समेत गर्न सक्तैन ।

काठमाडौंमा यदाकदा मानवताका फुलहरु फुल्ने त गर्छन तर यथोचित स्याहारसुसार र हेरविचार नपाएर असमयमा मर्ने र झर्ने गर्छन िकसोकसो शान्तिको शितल पवन वहे जस्तो पनि गर्छ तर निरन्तरता देखिदैन । काठमाडौंलाई देश दुख्दैन तर देशलाई संधैभरी काठमाडौं दुख्छ, पोल्छ काठमाडौंले,पिरोल्छ, निल्छ, ओकल्छ, समग्र देश काठमाडौंमा छ । देश आफूमा केन्द्रित गर्ने काठमाडौं देश बटुल्छ , देशलाई आफ्नो बाहुपाशमा राख्छ , देशलाई आकर्षण गरेर तान्न सक्छ तर देशलाई आफूले कहिल्यै केहि दिदैन केहि बाँडीचुडी खाऊ भन्दैन । ‘मै खाऊ मै लाउ सुख सयल मोज म गरूँ ’ को स्वार्थमा छ काठमाडौं । हतपत अरुका कुरा सुन्दैन काठमाडौं, आफ्ना कुरा सुनाउन काठमाडौंमा नै आउनु पर्छ देश ।

जे जति अरुका कुरा सुन्छ ढिला गरि सुन्छ । जति बेलासम्म सात गाउँ डुबिसकेको हुनेछ । सात गाउँ डुब्ने, डुबाउने नियतिको क्रुर माखेसांगलो मा जकडिएको छ काठमाडौं । सवै अधिकार पाउने प्राथमिक सूचिमा काठमाडौं अग्राधिकार खोज्छ । सबै सेवा ,सुबिधा मोजमस्ती भोगविलास पाउने, कमाउने प्राधिकार काठमाडौंको हो । बाँकी देश, दुनियाँ काठमाडौंले अघाए पछि या यसले डकारे पछि मात्र केहि हड्डी र झोलको लागि माथापच्ची गर्ने हुन् । काठमाडौंलाई जति अधिकारको कुरा कसैलाई थाहा छैन । अधिकारको वचन प्रवचन दिन काठमाडौं जति अरु कसैले जान्दैन त्यो ल्याकत र क्षमता अरुमा हुन्न तर जब कर्तब्य र उत्तरदायित्वको कुरा आउछ काठमाडौं सरक्क पन्छ्न्छ त्यहाँ आफ्नो कुनै भूमिका उसले देख्दैन ।

कर्तब्य र उत्तरदायित्व अनि दिशाबोधको कुरा आउँछ तब काठमाडौं कान सुन्दैन आँखा देख्दैन विवेकलाई आत्मसाथ गर्दैन । विवेकशुन्य, आत्महीन र किंगकर्तव्यबिमुढ़ हुन्छ काठमाडौंं । बेग , आवेग र आक्रोशमा आगो ओकल्छ काठमाडौं तर भावना चेतना र सत्प्रयासलाई पानी दिन मान्दैन, सक्दैन र चाहँदैन काठमाडौं । संवेदनशुन्य र संवेदनहीन छ काठमाडौं । काठमाडौंमा जे छ देशमा त्यो छैन यति हुँदा हुँदै पनि अभावमा छ काठमाडौं । राष्ट्रपती निवास तथा राष्ट्रपतीको कार्यलय , प्रधानमन्त्रीको कार्यलय, नेपाल सरकारको केन्द्रिय सचिवालय, मन्त्रालयहरु ,प्रायः सवै राजनीतिक पार्टीका केन्द्रीयस्तरको कार्यालयहरु ,सरकारी तथा निजि टेलिभिजन, रेडियोहरु, निजी तथा सरकारी र गैर सरकारी संघ संस्थाका कार्यालयहरु सबै काठमाडौंमा नै केन्द्रित छन । ठूला,ठूला शैक्षिक संस्थाहरु देखि अस्पताल र बैंकहरु सम्म यहाँ छन तर पनि काठमाडौं संधै गरिव छ, मगन्ते छ, अभावको कुरा गर्छ, भाव र बहाव को कुरा गर्दैन । असन्तोष र आक्रोश काठमाडौंमा जति देशमा छैन । काठमाडौं अहंकारी र घमण्डी छ पपाचारी र दुराचारी छ । सहयोगी ,विनयी र अनुसाशित छैन असहयोगी उदण्ड अनि अनुशासनमा छैन काठमाडौं । सेवाभाव ,मानवता अनि मानवीय संवेदना काठमाडौसंग छैन श्र चित्र छ चरित्र छैन ।

चित्रमा देश छ चरित्रमा देश बोक्दैन काठमाडौंले । काठमाडौं कहिल्यै अप्ठ्यारोमा हिड्न जान्दैन । जटिलता काठमाडौं मन पराउदैन । जे जति अप्ठ्यारो आपद, विपद सबै काठमाडौं बाहिर समग्र देशले भोग्नु पर्छ । काठमाडौंलाई त्यो सह्य हुँदैन । सजिलो, सुबिधा, सेवा र अवसर मात्र काठमाडौँ आफ्नो ठान्छ । यहाँको अपराध चोरी, डकैति, लुट, छल र अधर्म काठमाडौं आयातितहरुको भागमा हालेर आफूलाई निष्कलंक सम्झन्छ । अरुलाई मारेर काठमाडौं आफू मोटाएको भ्रममा छ तर यो मोटाएको होइन सुन्निएको हो । सुन्निएको काठमाडौं रोगी भएर अस्पतालको बेडमा छटपटाइरहेको छ । रोगाएको काठमाडौं पेनकिलरको चक्कीमा जीवन बाँचिरहेको छ । विश्वास, आशा, भरोसा र विवेकका खोल्सा खोल्सीहरु रसाउन छोडिसके काठमाडौँमा । रंगीविरंगी मास्क भित्र लुकेको छ । काठमाडौंको अनुहार एउटी नगरबधुको इज्जत र प्रतिष्ठा जति छ त्यो भन्दा बढि हुन् सकेको छैन । आशंका ,अविश्वास र सन्देहको घेराबन्दीमा फसेको छ काठमाडौंको मौलिकता । प्रयोगशालाको रिपोर्टमा काठमाडौंको रोगी जीवाणु पत्तालागेको छ जसको रगतमा ९यहाँका मान्छेहरुको शरीरमा० लोभ, स्वार्थ, नीचता र घटियापन, निक्रिस्ट सोच र बुद्दिहिनता र नमक हराम भन्ने जीवाणुले अकन्टक आक्रमण

गरेको छ तथापि काठमाडौं आफुमा लागेको रोग प्रति चिन्तित छैन पेनकिलर खाएर उपचारको ढोंग पिटिरहेको छ । हेरौं कतिन्जेल धान्छ पेनकिलर ले रु गर्भमा रहेका भ्रुण पनि काठमाडौं जस्तो नरकमा यो पाप र अधर्मको कुण्डमा नजन्मन पाए हुन्थ्यो भन्न थालि सके । हे पशुपतिनाथ । काठमाडौंले डायग्नोसिस गरेको रोगको औषधि खान नहिचकिचाओस आफ्नो मौलिक, सभ्यता ,संस्कृति र परम्परा जोगाउन काठमाडौंले ढिला गर्न हुन्न । यो देशको मुटु काठमाडौं रोगी भयो भने देश निरोगी हुन् र रहन सक्तैन । काठमाडौं प्रतिनिधि शहर र प्रतिक मात्र हो सवै सहरीकरण र आधुनिकीकरणमा रहेका शहरहरुको व्यथा र शुल हो यो कथा । यो कथा शहरको मात्र हैन मेरो देशको कथा हो, व्यथा हो । जसको समयमा विषय बिज्ञ चिकित्सकको निगरानीमा उपचार र औषधिको व्यवस्था,यथासम्भव जटिल अप्रेशन भएन, गर्न सकिएन भने रोगी निसन्देह मृत्युको मुखमा पुग्नेछ सम्मुख छ मुखमा नपुगोस मृत्युको ।

काठमाडौं चित्र सुधार्न खोज्छ चरित्र सुधार्न खोज्दैन किन रु काठमाडौंको चारित्रिक सुद्दता आजको अपरिहार्यता हो १ यसको सुद्दता पवित्रतामा देशको चरित्र छ देशको चरित्र काठमाडौँले आफूलाई रुपान्तरण गरेर सम्भव छ तसर्थ आफ्नो रुपान्तरण , काठमाडौँको रुपान्तरणमा हामी पनि कतै जानी नजानी जोडिएका हुन्छौ । सकारात्मक रुपान्तरणमा आफुलाई पनि काठमाडौंसंगै राखौ समयले खिचेको धुमिल तस्विरलाई सच्चिएर, सच्याएर नयाँ जीवन्त तस्विर खिच्न अवसर प्रदान गरौ । भोलिको पुस्ताको लागि चहकिलो तस्विर र सुनौलो नेपाल इमान ,जमान र सुनामको फ्रेममा राखेर सुसज्जित बनाई हस्तान्तरण गरौ ।

You may also Like this

थप समाचार

दुर्लभ पाटेबाघ मर्‍याे, अनुसन्धानका लागि नमूना संकलन हुँदै
दुर्लभ पाटेबाघ मर्‍याे, अनुसन्धानका लागि नमूना संकलन हुँदै

चितवन, वैशाख ७ – चितवनको रत्ननगरस्थित पञ्चकन्या सामुदायिक वनमा एउटा दुर्लभ पाटेबाघ मृत फेला परेको छ ।  बिहीबार पा ...

तेल नबोक्ने ट्यांकरसँग सम्झौता खारेज गरिने
तेल नबोक्ने ट्यांकरसँग सम्झौता खारेज गरिने

इन्धन ढुवानीमा संलग्न ट्यांकर व्यवसायीले हडताल गरे नेपाल आयल निगमले सम्झौता खारेज गर्ने भएको छ। यसपालि हड्ताल गरेर खारेजीमा प ...

६२ लाखको कारोवार गर्दै २१औं फ्लोरा एक्स्पो सम्पन्न
६२ लाखको कारोवार गर्दै २१औं फ्लोरा एक्स्पो सम्पन्न

काठमाडौं । पुष्प व्यवसायको व्यवसायिक प्रर्वद्धनका लागि  ‘स्वच्छ वाताबरण तथा आर्थिक सम्बृद्धिको लागि पुष्प व्यवसाय ...

फ्लोरा एक्स्पोमा दूई दिनमा ३५ लाख भन्दा बढिको कारोवार
फ्लोरा एक्स्पोमा दूई दिनमा ३५ लाख भन्दा बढिको कारोवार

काठमाडौं । पुष्प व्यवसायको व्यवसायिक प्रर्वद्धनका लागि ‘स्वच्छ वाताबरण तथा आर्थिक सम्बृद्धिको लागि पुष्प व्यवसाय’ ...

IME Rashifall Ncell

worldब्लग /विचारपुरा हेर्नुहोस्

मन्टेश्वरी प्रविधिमा आधारित शिक्षा आजको आवश्यकता

(१) पृष्ठभूमी       मन्टेश्वरी प्रविधिको कुरा गर्दा हामीले सर्वप्रथम इटालियन दर्शनशास्त्री डा. मारिया मन ...


नार्इ भन्ने ताकत

डा. योगी विकाशानन्द उनले कहिल्यै लेख्न, पढ्न चाहेनन् । बुबा र काकाले यहि निउमा उनलाई बेला–बखत भक्कुमार कुट्थे । उनले ठाडै भ ...